برنامه آينده
اطلاعیه

به علت پیشگیری از آسیب های بهداشتی احتمالی جلسات هفتگی، تا اطلاع ثانوی برگزار نمی گردد!
رهپويان



جمعه 4 مرداد 1392 نسخه چاپی
خلاصه سخنرانی | نگاهی به قرآن «27» [سوره نساء «قسمت اول »]
خداوند دنیا را معتدل خلق نکرده؛ دنیا را بین دو مفهوم افراط و تفریط خلق کرده است.

یا لطیف
سخنرانی حجةالاسلام سید محمد انجوی‌نژاد
03 / 05 / 1392
موضوع : نگاهی به قرآن «27» [سوره نساء «قسمت اول»]



آیه 26 سوره نساء :
يُريدُ اللَّهُ لِيُبَيِّنَ لَکُمْ وَ يَهْدِيَکُمْ سُنَنَ الَّذينَ مِنْ قَبْلِکُمْ وَ يَتُوبَ عَلَيْکُمْ وَ اللَّهُ عَليمٌ حَکيمٌ.

خداوند تبارک و تعالی اراده کرده است برای شما آشکار کند و شما را هدایت کند؛ در مسیر زندگی‌تان بر اساس زندگی امروز و سنن قبل و تاریخی شما، و شما را ببخشاید. این راهی که خداوند برای زندگی شما پیشنهاد می دهد - تلفیقی از امروز و سنت - بر مبنای دو صفت خداست : 1. علیم - کاملا آگاه است و 2. حکیم - اهل حکمت و مصلحت است. [مطمئن باشید این راه برای زندگی آسوده ی شما حتما با علم انتخاب شده و با حکمت خدا جور در می آید.]

شبهه ای که در سراسر قرآن حاکم است این است که بهتر نبود خداوند اجازه می داد مؤمنان بیشتر از دنیا بهره ببرند و میزان حرام را در دنیا کمتر و حلال را بیشتر می کرد؟ مگر خداوند ما را از مبنای رحمت خلق نکرده؟ چرا خداوند با این سختی ها اصرار بر درگیری و خمودی و ناراحتی ما دارد؟
آیه شریفه دلالت بر این دارد که این‌گونه که شما گمان می کنید، نیست. دنیا شیرینی ها و لذت های زیادی دارد و البته خصوصیت دنیا این است که یک سری ناراحتی ها و ناملایمات هم دارد. اگر خدا می گوید انجام ندهید، بر مبنای علم و حلم خداست؛ هم علم دارد، هم حلم، هم حکمت. و اگر می گوید این استفاده را بکنید باز هم بر همان مبناست.
چرا حلم؟ چون خداوند نسبت به کارهایی که ما را پرهیز داده ولی ما انجام دادیم، بخاطر لطفش سخت نمی گیرد و حتی جلوی اثرات دنیایی آن را می گیرد.

روایاتی را برای درک تفاوت بین وعده و وعید بررسی می کنیم.
در روایت داریم کسی که پدر خود را بکشد [حتی به حق] حتما به نکبت در دنیا دچار خواهد شد، ولی بعضا می بینیم پدران‌شان را می کشند تا به سلطنت برسند، از زندگی‌شان هم لذت می برند تا زمانی که از دنیا بروند!
در روایت داریم که اگر کسی فحشا را انجام بدهد، 9 بلا در دنیا و 9 بلا در آخرت به او خواهد رسید. می بینیم که یکی از فحشاهای متداول امروز جامعه جهانی ما این است، 9 بلای دنیا را که 90 درصدشان نکشیده اند!
 توبه نمی کنند، عقوبت هم نمی کشند. این نشان دهنده ی این است که خداوند در مخالفت کردن ما با قواعد دنیا، حلم دارد. و قاعده اصلی این است که وعید بر انسان کریم، لازم الاجابة نیست. از حُسن های کریم این است که اگر وعید داد و از عقوبت ترساند، بعدا صرف نظر کند.

پاسخ‌ها :
اول - خداوند تبارک و تعالی برای دنیا، در مقام بیان حقایق است. برای ما دنیایی به تصویر نمی کشد که با ایده آل های دنیایی ما جور در بیاید. خداوند دنیا را معتدل خلق نکرده؛ دنیا را بین دو مفهوم افراط و تفریط خلق کرده و ما موظیفم برخی جاها در وسط حرکت کنیم، برخی اوقات در افراط باشیم و رنج بکشیم، برخی اوقات در تفریط باشیم و محرومیت بکشیم. یک جاهایی خیلی گرم است، یک جاهایی خیلی سرد، و جاهایی معتدل. خداوند دنیا را این گونه خلق کرده و ما را برای چنین دنیایی فرستاده؛ چون دنیا را دارِ گذر، حرکت و امتحان قرار داده است، نه دارِ ماندن و بیشتر میل به ماندن پیدا کردن و اقامت گزیدن.

ما را طوری خلق کرده که اگر مؤمن باشیم، هرچه بیشتر از عمرمان بگذرد، بیشتر میل به رفتن پیدا کنیم. پس اگر عده ای غیرمؤمنانه زندگی کنند و میل به ماندن‌شان بیشتر می شود، این مشکل خدا نیست. نشانه ی این است که ما بلد نبودیم زندگی کنیم.
قاعده و سیستم دنیا این است. خدا حقایق را بیان کرده؛ عمرتان به سرعت رو به پایان است، اگر عادت کنید باخته اید و اگر حرکت کنید برده اید. بین عادت و حرکت چیزی را انتخاب کن که با حقیقت دنیا جور در می آید. نمی توانی به دنیایی که برای حرکت در آن خلق شده ای، عادت کنی. وقتی عادت کنی، حتما از حرکت فراری می شوی. و در این زمان این شبهه برایت ایجاد می شود که چرا آزادی های من در دنیا بیشتر نیست.

دوم - سیستم دنیا آزادی بی قید ندارد. اصلا نمی توانیم بگوییم در دنیا محرمات وجود نداشته باشد؛ چون ما در کنار هم قرار داریم. اگر کنار هم زندگی می کنیم، آزادی هر شخص محدود به آزادی شخص دیگر است. اجازه نداری پایت را از دامنه ی آزادی خودت فراتر بگذاری و در محدوده ی دیگری وارد شوی. آزادی مطلق در دنیا وجود ندارد. ما مجبوریم؛ مجبوری که در دامنه ی جبر خودمان یک سری اختیارات داریم.

سوم - قرآن کریم می فرماید یهدیکم سُنن الذین من قبلکم؛ برای اینکه امروز در دنیا خوب زندگی کنید، دقت کنید حرکت رو به جلوی به دنیا، ماقبل خودش را نفی نکند. هشت هزار سال است از زمان حضرت آدم تا حالا، انسان هایی در دنیا زندگی کرده اند که تجربیات زیادی از دنیا کسب کرده اند و با این تجربیات، تلخی ها و شیرینی های زیادی در دنیا مشخص شده. ما باید از سبک زندگی آن ها استفاده کنیم.

آیه 26 سوره نساء، یکی از موارد نزاع و بحث سنت و مدرنیته است؛ که ما باید قائل به سنت باشیم یا مدرنیته؟ یعنی باید دائم در حال مدرن شدن باشیم یا باید سنتی زندگی کنیم؟ این هم افراط و تفریط دارد؛ به چند نمونه که در قرآن کریم هست، اشاره می کنیم :

1. سیر طبیعی پیشرفت دنیا؛ که نه تنها در قرآن پیش بینی شده، بلکه دستور داده است که این سیر طبیعی مدرنیته و مدرن شدن را خودمان هم دنبال کنیم؛ یعنی ما موظفیم طبق دستور قرآن روز به روز زندگی‌مان را پیشرفته تر و مدرن تر کنیم. استعمار، عمران، آبادانی دنیا جز دستوارت قرآن است. فرموده بر شما واجب است در این مسیر حرکت کنید.
آبادانی به معنای پیشرفت است؛ اینکه کپر را تبدیل کنیم به خانه گِلی، خانه گلی را به خانه آجری، و همین‌طور بالاتر. به این می گوییم سیر طبیعی مدرنیته و مدرن شدن. نه قرآن، نه سنت و نه هیچ دینی - اگر حقیقت باشد - ابداً نباید با پیشرفت عادی جامعه مخالفت کند.

دوم، وظیفه دین و سنت این است که خودش را با این مدرنیته هم‌گام کند. حتماً دین باید با مدرنیته هم‌گام شود. زمانی جزء فتاوای مراجع این بود که سوار شدن بر طیاره در ساعات خاصی حرام است. می گفتند در فلان ساعات افق ها به هم می خورد یا احیاناً شما موقع نماز در هواپیما هستید. امروز در هم‌گام سازی دین با سفرهای پروازی، مراجع ما فتوا دارند؛ در هواپیما باید این‌گونه نماز خواند، اگر افق به هم بخورد این‌گونه. یعنی در پویایی فقه، هم‌گام سازی دین را با مدرنیته، و تطبیق دین را با ابزار های جدید امروزی کاملاً می بینیم. مثلا اگر بگویند استخاره کامپیوتری یا اینترنتی یا موبایلی و ایرانسلی اصلا درست نیست، لطمه ای به زندگی امروز ما نمی خورد. اما مراجع چون خودشان را موظف می دانند که دین را با مدرنیته تطبیق بدهند، برای این هم حکم می‌دهند.

2. سیر غیر طبیعی؛ یعنی به جای اینکه مدرنیته و ابزارها در اختیار انسان باشد، انسان خودش را در اختیار مدرنیته و ابزارها و تکنولوژی قرار بدهد. طبیعتا وقتی این اتفاق می‌افتد، حتماً هم سنت مقابله می‌کند، هم دین. قرار نیست شما بنده‌ی مدرنیته و تکنولوژی بشوید، تکنولوژی باید به شما کولی بدهد نه اینکه بر شما سوار شود.
آفات خیلی زیادی که تکنولوژی می‌آورد در نگاه اول با محاسنش برابر است. مثلا برق، علاوه بر اینکه نور و بسیاری امکانات دیگر را به ما می دهد، آمار کشته شدگان با برق، آمار جدیدی به آمار جان باختگان کره زمین اضافه کرده است. این تکنولوژی که آمده حتما آفت دارد، منتهای مراتب می گویند آفات این زمان برق، با آفات آن زمان قابل موازنه است. یعنی آمدن برق می ارزد با اینکه ما تعدادی هم کشته در اثر برق داشته باشیم.

اما گاهی اوقات مدرنیته ما را به خدمت می گیرد، آفات زندگی و تلفات را بالا می برد، اما خدمتی نمی‌کند. به عنوان مثال، بیماری جسمی و روحی نسلی که بجای بازی کردن و دویدن و ورزش، وقتش را پای کامپیوتر می گذراند. این بازی کامپیوتری چه حسنی را برای جامعه ما دارد؟ انواع بیماری های جسمی و روانی در کودکان و نوجوانان!
باید جلویش را بگیریم. قاعده لاضرر و لا ضرار فی الاسلام می گوید اگر چیزی «فقط» ضرر داشت، قطعاً حرام است. مقداری ضرر هم داشته باشد، با اینکه کلاً ضرر باشد خیلی فرق می‌کند.
در مورد اول، ضررهایی دارد که ذاتی ِ هر چیزی در دنیاست، هر چیزی بالاخره ضرر و آفتی دارد. اما بسیاری از مواردی که ما امروزه در زندگی به عنوان تکنولوژی داریم، رسماً و 100درصد ضرر است. دین، نه تنها خودش را با این ها هم‌گام نمی‌کند، حتما مقابله هم می‌کند. روی فرهنگی که تکنولوژی می‌آورد، باید دقت شود.

مدرن شدن زندگی، نباید منجر به مدرن شدن عادات ما شود. قرآن کریم می‌فرماید خیلی از آداب سنتی، آداب صحیحی هستند. مثلا ما زمان آشپزی را با تکنولوژی کم می‌کنیم، اما از تغذیه ی سالم دور می شویم. و بسیاری نمونه های دیگر. از تحرک دور می‌شویم، اوقات فراغت‌مان را با تکنولوژی زیاد می‌کنیم - چون سرعت حرکت زیاد می‌شود - اما برای تأمین این تکنولوژی، مجبوریم دوباره کار کنیم و اوقات فراغت‌مان را کم کنیم. این ضرر 100درصد است؛ زندگی ما نباید تحت تاثیر تلخی‌های مدرنیته قرار بگیرد. بنابراین قرآن کریم رجوع می‌دهد به سنت. می‌فرماید برگردید به عقب؛ سنت هایتان را احیا کنید. سنتی زندگی کردن، طوری که به مدرنیته زندگی کردن امروزتان لطمه ای وارد نکند را رعایت کنید. مراقب باشید وقتی فرهنگ مدرن می‌آید، انسان از انسانیت خودش دور می‌شود، فرصت صحبت کردن کم می‌شود، روابط انسانی کم می‌شود، و وقتی تکنولوژی و سرعت می‌آید بسیاری از نگرانی ها اضافه می‌شود.
تکنولوژی آمده، این هزینه و نگرانی بیشتر را اضافه کرده است. ارتباطات زیادی که امروزه داریم میزان نگرانی ها را اضافه کرده است. باید مراقب باشیم؛ هم محاسن دارد هم آفات. باید بتوانیم مدرنیته را کنترل کنیم. دین می گوید ابزارهای دنیوی باید مرکب شما باشند، نباید بر شما سوار شوند. هر جا دیدید ابزار دنیوی دارد زندگی شما را تحت فشار قرار می‌‎دهد، باید آن را حذف کنید.

3. و اما سُنن؛ سنت هم در آیه قرآن تعریف شده است. سنت به دلیل قدیمی بودن الزاماً درست نیست. عده ای سنت را انتخاب می‌کنند، ولی تردید در اینکه مدرنیته می‌تواند به زندگی ما کمک کند،عقلانی نیست. الزاماً هر چه که در سنت بوده خوب نیست. سنت یعنی تجربه عقلانی تاریخی انسان‌ها؛ حتماً و حتماً چیزهای مفیدی در سنت پیدا می‌شود، ولی اینکه بخواهیم کلا زیرآب سنت را بزنیم و فرار از تکنولوژی به بهانه‌ی دین، از افراط هایی است که قرآن کریم از آن نهی کرده است. از یک طرف، غرب زدگان، بردگان و بندگان تکنولوژی را داریم، و از طرف دیگر سنت گرایان را داریم. شیعه ی متعادل باید بینابین، از هر دو طرف حقایق را انتخاب کند و کنار هم بچیند؛ مخلوطی از زندگی سنتی + مدرن شدن را برای زندگی امروز خودش انتخاب کند.

طرفداران هر گروه دست کم می‎توانند یک سال از فواید مدرنیته یا فواید سنت برای شما صحبت کنند. اما اگر نقد طرفین نسبت به هم را بررسی کنید، خواهید فهمید که حقیقت ماجرا این است که درصدی حقایق در هر کدام وجود دارد و حتماً باید از هر دو استفاده کرد و در دام افراط و تفریط هیچ کدام نیفتاد.

نسبت به سبک زندگی‌تان حساس تر باشید. بسیاری از ما فرصت زندگی آرام و آرامش و لذت بردن را تبدیل به کار برای مدرن شدن می کنیم. در سر بالایی زندگی گمان می‌کنید که خیلی دیر می‌گذرد، تصور می‌کنید خیلی زیاد زمان دارید و به همین دلیل به جای زندگی کردن، دنبال مدرن کردن زندگی هستید. بعدا که در سرازیری قرار گرفتید، خواهید فهمید سرعت حرکت آنقدر زیاد است که فرصت لذت بردن از آن زحمتی که قبلا کشیدید را نخواهید داشت. برای زندگی کردن فرصت بگذارید و مدرن بودن را بر آرامش و بر فرصتی که برای فراغت دارید، ترجیح ندهید.

برای تکمیل این بحث، رجوع‌تان می‌دهم به آثار سنت‌گرایان؛ در رأس آن‌ها فرهنگستان علوم، و آثار غرب‌گرایان و همچنین آثار متعادلی مثل آثار دکتر رحیم پور ازغدی، که تقابل بین سنت و مدرنیته را با نگاه متعادل بررسی کرده اند و کتاب های خوبی در این زمینه منتشر شده است. 
 


دانلود صوت سخنرانی


کانال تلگرام رهپویان
 مجاهدت: با سلام و عرض خسته نباشید
ما از سایت فرهنگی مجاهدت درخواست تبادل لینک با سایت شما رو داریم . اگر موافقید بفرمایید تا اقدام شود .
چهارشنبه 23 مرداد 1392
* نام شما : 
پست الکترونيک : 
وب سايت : 
* نظر شما : 
 
تبليغات